ဆောင်းပါး

မြေလတ်အသံ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇၊ ၂၀၂၃။

ရေးသားသူ – ဈာန်မြင့်

စစ်ကောင်စီတပ်က မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့တဲ့ အညာဒေသ မီးလောင်ပြင်တွေမှာ တဲအိမ်ကလေးတွေ အစီအရီ မြင်တွေ့လာရပါပြီ။

ထန်းလက်ကို အမိုးလုပ် မီးလောင်သွပ်တွေကို ကာပြီး ဆောက်ထားတဲ့ တဲအိမ်လေးတွေအညာဒေသအချို့က မီးလောင်ပြင်တွေမှာ မြင်တွေ့လာရတာဖြစ်ပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်ရဲ့ မီးရှို့ဖျက်ဆီးမှုတွေကို အများဆုံးခံရတာ စစ်ကိုင်းတိုင်းပါ။ Data For Myanmar ရဲ့ စောင့်ကြည့် တွက်ချက်မှုတွေအရ အာဏာသိမ်းစကနေ ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီလထိ စစ်ကိုင်းတိုင်းမှာ မီးလောင်ပျက်စီးရတဲ့ နေအိမ် လေးသောင်းခွဲနီးပါး ရှိလာနေပါပြီ။

နေအိမ်တွေ မီးရှို့ခံရလို့ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်နေကြရတဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်းက ပြည်သူတွေဟာ အနည်းဆုံး နှစ်သိန်းခွဲ ရှိပါတယ်။

မီးရှို့ခံလိုက်ရတဲ့ ဒေသခံတွေဟာ မီးလောင်ပြာကျသွားတဲ့ အိမ်နေရာဟောင်းမှာပဲ သွပ်တွေတုတ်ထောက်ပြီး အမိုးလုပ် ပုဆိုးစခင်း နေရသူတွေရှိသလို မိုးကာစတွေ ခင်းပြီး နေကြသူတွေလည်း ရှိပါတယ်။

အခုတော့ S&C အဖွဲ့ရဲ့ အိမ်အလှူတော်လို့ အမည်ပေးထားတဲ့ အဲ့ဒီအိမ်လေးတွေမှာ အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီနဲ့ ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပြီး စစ်ကောင်စီဘက်က ဒေသခံရွာတွေကို မီးရှို့လို့ အိမ်မရှိတော့တဲ့ သူအချို့ နေထိုင်ကြပါတယ်။

တောထဲတောင်ထဲမှာ ဖြစ်သလို နေကြသူတွေနဲ့ ရွာဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ ကပ်နေရသူတွေလည်း ခုတော့ သွပ်ကာ ဓနိမိုးအိမ်လေးတွေထဲမှာ ပြန်နေကြရပါပြီ။

ဒါက စစ်ကိုင်းတိုင်းထဲက မြို့နယ်အချို့က အဖြစ်အပျက်တချို့သာ ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်အထိ အဲ့ဒီလိုအိမ်တွေနဲ့ ပြန်မနေရသေးတဲ့သူတွေ အများကြီးကျန်ပါသေးတယ်။

စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းမှာ မီးရှို့ခံရတဲ့ အိမ်ခြေပေါင်း ၄သောင်း၃ထောင်ကျော် ရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံတဝန်း မီးရှို့ခံရမှု စုစုပေါင်းရဲ့ ၇၁ ရာခိုင်နှုန်းဟာ စစ်ကိုင်းထဲက ဖြစ်တယ်လို့ အခုနှစ် ဇန်နဝါရီလကုန်ပိုင်းမှာ ISP Myanmar က ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။

အသက် ၂၉ နှစ်အရွယ် ကိုစိုးမိုးအောင် ဦးဆောင်တဲ့ S&C ပရဟိတအဖွဲ့ဟာ စစ်တပ်အာဏာမသိမ်းခင် ကာလတွေမှာ နွမ်းပါးသူတွေကို ကူညီထောက်ပံ့ပေးနေတာပါ။

၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက် မနက်ပိုင်း စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းလိုက်တဲ့အချိန်မှာ ကိုစိုးမိုးအောင်လည်း စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားသူ တဦးအဖြစ် ပါဝင်လာပါတယ်။

အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီက ဆန္ဒပြသူတွေကို ပစ်ခတ်ဖြိုခွင်းတာတွေ လုပ်လာပြီးနောက်ပိုင်း ပြည်သူလူထုက ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြမှုတွေကနေ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်းရေးကို ကူးပြောင်းလာခဲ့ကြပါတယ်။

အဲ့ဒီအချိန်မှာ စစ်တပ်ကို PDF တွေက မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်တာ လက်လုပ်သေနတ်တွေနဲ့ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်တာတွေနဲ့အတူ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားမှုတွေမှာ ဒေသခံကျေးရွာတွေကို စစ်တပ်က မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလလောက်မှာ စစ်ကိုင်းတိုင်း တန့်ဆည်မြို့နယ် ကပေါင်းကျရွာကို စစ်တပ်က ပထမဆုံးအကြိမ် မီးရှို့ခဲ့လို့ ကိုစိုးမိုးအောင်တို့ အဖွဲ့ဟာ မီးဘေးသင့်ပြည်သူတွေကို လိုအပ်တဲ့ ရိက္ခာနဲ့ အသုံးအဆောင်တွေ ထောက်ပံ့ကူညီရင်း ပရဟိတအလုပ်ကို ပြန်စတင်ခဲ့တာပါ။

သူတို့အဖွဲ့ဟာ အဲ့ဒီကစလို့ ပရဟိတအလုပ်တွေကို တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း နိုင်သလောက် ထောက်ပံ့ကူညီရင်း အိမ်လေးတွေဆောက်ပြီး လှူဒါန်းတဲ့ အခြေအနေအထိ မထင်မှတ်ပဲ ရောက်လာခဲ့ကြပါတယ်။

“အဲ့တုန်းကတော့ အိမ်တွေဆောက်ပေးဖို့ အစီအစဥ်လည်း မရှိသလို၊ ဒီလိုတွေ လုပ်ရမယ်လို့လည်း ထင်မထားဘူး။”

စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒီပဲယင်းမြို့နယ်က ကျေးရွာတွေကို စစ်ကောင်စီတပ်သားတွေက ရွာလုံးကျွတ်မီးခဲ့လို့ နေစရာမရှိဖြစ်နေရတဲ့ ပြည်သူတွေဟာ တောထဲတောင်ထဲ ဖြစ်သလိုနေခဲ့ကြရတာပါ။

အဲ့ဒီလိုကာလတွေမှာ ကိုစိုးမိုးအောင်တို့ S&C အဖွဲ့အနေနဲ့ မီးရှို့ခံရတဲ့ ရွာတွေကို ကွင်းဆင်းကူညီထောက်ပံ့ရင်း အိမ်တလုံးကို ၂ သိန်းကျော်နဲ့ ဆောက်လို့ရတဲ့ အခြေအနေတခုကို တွေ့ခဲ့ကြပါတယ်။

အဲ့ဒီအခြေအနေကို အလှူရှင်တွေဆီ ပြောပြအလှူခံပြီးတော့ ၂ သိန်းကနေ ၂ သိန်းခွဲဝန်းကျင်ရှိတဲ့ အိမ်လေးတွေကို စပြီးလှူဒါန်းပေးခဲ့တာ အခုဆို အိမ်အလုံးပေါင်း ၃၀၀ ကျော်် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

“ကျနော်တို့က ငွေပေးပြီးတော့ ပစ်ထားခဲ့တာမျိုးလည်း မဟုတ်ဘူးဗျ။ သေချာအိမ်ဆောက်ပြီးစီးပြီဆိုတော့မှ အိမ်ရှင်လက်မှတ်ထိုး အပ်ပြီးတော့မှ ပြန်တာပါ” လို့ သူက ဆက်ပြောပါတယ်။

မီးရှို့ခံလိုက်ရတဲ့ ရွာတိုင်းက အိမ်ထောင်စုတိုင်းကတော့ အခုလိုပြန်ဆောက်ပေးတဲ့ အိမ်ကို လိုအပ်နေတာ မဟုတ်ပါဘူး။

မီးရှို့မခံရခင် စီးပွားရေးပြေလည်ပြီး စုဆောင်းထားတာတွေ ယူပြီးပြေးနိုင်တဲ့ အိမ်ထောင်စုတွေကတော့ စိတ်ကြိုက်အိမ်ပြန်ဆောက်ပြီး နေနိုင်ကြသူတွေလည်း ရွာတိုင်းလိုလိုမှာ ရှိကြပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်နေကြတဲ့ ဒေသတွေမှာ စစ်ကောင်စီက ရွာတွေကို မီးရှို့တာဟာ နိုင်ငံနဲ့အဝှမ်းမှာ ရှိနေတာပါ။

မီးရှို့ခံရမှု အများဆုံးနယ်မြေဖြစ်တဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်းထဲက မြို့နယ် ၃ ခုလောက်ကိုပဲ S&C အဖွဲ့က အိမ်အပါအဝင် စားနပ်ရိက္ခာတွေကို လှူဒါန်းပေးနိုင်ပါသေးတယ်။

တန့်ဆည်၊ ရေဦး၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ် တွေမှာ မီးရှို့ခံရတဲ့ ရွာတွေထဲကမှ အိမ်တိုင်းကို သူတို့ ပြန်ဆောက်ပေးတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ အဓိက ဦးစားပေး ဆောက်ပေးရမယ့် သူတွေကိုပဲ ရွေးပြီး ပြန်ဆောက်ပေးနေတာပါ။

“ပထမဦးစားပေးကတော့ ကျန်းမာရေးမကောင်းတဲ့သူတွေကို ဦးစားပေးပါတယ်။ ဒုတိယကတော့ သက်ကြီးရွယ်အိုအိမ်တွေကို ဦးစားပေးတယ်။ အဲ့တာပြီးရင် ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းမရှိတဲ့သူ နေ့စားလုပ်ရတဲ့သူမျိုးတွေကို ဦးစားပေးပါတယ်။ ပြီးမှ တောင်သူတွေကို ဦးစားပေး ဆောက်ပေးတာပါ” လို့ ဆိုပါတယ်။

ဦးစားပေး ရွေးချယ်တည်ဆောက်ပေးတယ်ဆိုပေမယ့် ဘယ်သူ့ကိုအရင် ဘယ်သူ့ကိုနောက်မှ ဆိုပြီး ဆောက်ပေးတာမျိုးမဟုတ်ဘဲ အားလုံးကို တကြိမ်တည်းနဲ့အပြီး တည်ဆောက်ပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရွာတရွာမှာ အိမ်လိုအပ်သူ အိမ်ထောင်စု ၁၀ စုရှိရင် ၁၀ လုံးစာ အလှူခံပြီး ပြည့်ပြီဆိုမှသာ အိမ်အားလုံးကို တခေါက်တည်းနဲ့အပြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပေးတာပါ။

“ကျနော်တို့က တန်းတူပဲသွားတယ်။ စာရင်းကောက်လိုက်တယ် ဘယ်လောက်လိုလဲပေါ့။ အရေအတွက် ဒီလောက်လိုတယ်။ အရေအတွက်သိရရင် ကျနော်တို့အနေနဲ့က ပြည့်မီအောင်ရှာပြီးမှ လုပ်ပေးတာ။ ဒီတိုင်းပစ်ထားခဲ့တာမျိုးတော့ ကျနော်တို့ မလုပ်နိုင်ဘူးဗျ။ သူ့ကျရတယ် ကိုယ့်မရဘူး ဆိုတာမျိုးက သူတို့မှာလည်း အားငယ််စိတ်တွေ ပိုပြီးဝင်သွားနိုင်တယ်”

အဲ့တာကြောင့် ရွာတရွာမှာ တလုံး နှစ်လုံးကစလို့ ရာဂဏန်းထိ လောင်သွားရင်လည်း အိမ်တကယ်လိုအပ်သူ၊ အိမ်ပြန်ဆောက်ပြီး မနေနိုင်သူတွေ ဟုတ်မဟုတ်စီစစ်ပြီး လိုအပ်နေသူတွေအားလုံးကို တပြိုင်တည်း ပြန်ဆောက်ပေးတဲ့ စနစ်နဲ့ လှူဒါန်းပေးနေတာလို့ ဆိုပါတယ်။

အလှူရှင်တွေသာ နောက်မှာ အသင့်ရှိနေရင် သူတို့အတွက် အိမ်ဆောက်ရတာက အချိန်အကြာကြီး မလိုအပ်ပါဘူး။ အိမ် ၁၀ လုံးတဖြတ်ကို ပျှမ်းမျှ ၃ ရက်ဝန်းကျင်ပဲ ကြာတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

“ဒီရွာမှာ ဆောက်နေတုန်းကို နောက်မှာ အလှူငွေလေးတွေ ဝင်နေတာမျိုးတွေ ရှိတယ်။ ဒီရွာပြီးနောက် ရွာပြောင်းရင် တခါတလေကျရင် ဘတ်ဂျတ်က ကွက်တိကျသွားတာမျိုးတွေ ရှိတယ်လေ။ တခါတလေကျရင် မပြည့်တော့ စောင့်ရတာပေါ့။”

အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအားကောင်းတဲ့ စစ်ကိုင်းထဲက မြို့နယ်တွေကို အင်တာနက်လိုင်းဖြတ်တောက်ထားလို့ သတင်းအချက်အလက် ရရှိမှုလည်း မရှိသလောက် နည်းပါးခဲ့ပါတယ်။

အင်တာနက်မရတဲ့ စစ်ကိုင်းတိုင်း ကျေးလက်အညာဒေသက ပြည်သူတွေအတွက် အခုလို အိမ်ဆောက်ပေးနေတဲ့ အဖွဲ့တွေရှိတယ်ဆိုတာကိုလည်း မသိရှာကြပါဘူး။

အခုလို အိမ်တွေလိုက်ဆောက်ပေးနေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းရှိတယ်ဆိုတာနဲ့ အိမ်ဆောက်ပေးဖို့ စာရင်းလိုက်ကောက်ရင်တောင် သူတို့မှာ မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင် တအံ့တသြဖြစ်နေကြတယ်လို့ ဒေသခံတွေရဲ့ ခံစားချက်တွေကို ပြန်ပြောင်းပြောပြပါတယ်။

စစ်တပ်က အခုလို အင်တာနက်ဖြတ်တောက်ပြီး ဖိနှိပ်တဲ့ နည်းလမ်းတွေကို အာဏာမသိမ်းခင်ကလည်း ရခိုင်ပြည်နယ်မှာ တိုက်ပွဲတွေဖြစ်တော့ အသုံးပြုခဲ့ပါသေးတယ်။

“အခုကျနော်သွားတဲ့ မိဘေးသင့်ရွာ တော်တော်များများက ဖုန်းလိုင်းတောင်မှ မနည်းဆက်နေရတာပေါ့။ အင်တာနက်လိုင်းဆို လုံးဝကို ဖြတ်တောက်ခံထားရတာ။ ဒီလိုမျိုးတွေ မသိရှာဘူး။”

အခုလို အိမ်တွေဆောက်ပေးနိုင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ငွေကိုတော့ ပြည်တွင်းပြည်ပအလှူရှင်တွေဆီက ရရှိပေမယ့် အိမ်ဆောက်ရင်သုံးတဲ့ သစ်တွေဝါးတွေကိုတော့ တောထဲမှာ သွားခုတ်ရတာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။

အိမ်ဆောက်ချိန်ထက် အဲ့ဒီသစ်တွေဝါးတွေ သွားခုတ်ပြီး သယ်ရတာက သူတို့အတွက် အချိန်ပိုကြာလေ့ ရှိပါတယ်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ဖို့ ကားအခက်အခဲရှိသလို လမ်းမှာ စစ်တပ်ရဲ့ စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွေကို ဖြတ်ပြီး သယ်ရတာတွေလည်း ရှိတာကြောင့် လိုအပ်တာထက် ပိုကြာတာတွေလည်း သူတို့ကြုံတွေ့ ကြရပါတယ်။

တောထဲမှာ အိပ်ရတဲ့ရက်တွေ ရှိသလို လမ်းဘေးမှာ အိပ်ခဲ့ရတဲ့ရက်တွေလည်း ပစ္စည်းသယ်တိုင်း ကြုံရတဲ့ အခက်အခဲတွေပါ။

နောက်ထပ်ကြီးမားတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတခုကတော့ ခုလက်ရှိလည်း ကြုံနေရပြီဖြစ်သလို နောက်လည်း ဆက်တိုက်ကြုံလာတော့မှာဖြစ်တဲ့ ထန်းရွက် ထန်းလက်တွေ မရနိုင်တော့တဲ့ အခြေအနေပါ။

အရင်ကတော့ အညာမှာ ထန်းရွက်တွေကို ရာသီပြောင်းချိန်တွေမှာပဲ အမိုးအသစ်လဲဖို့ အသုံးပြုလေ့ရှိပေမယ့် အခုတော့ နေ့တိုင်းနီးပါး ရွာလုံးကျွတ်မီးရှို့ခံနေရတဲ့ အညာဒေသမှာ အိမ်အသစ် ပြန်ဆောက်တိုင်း ထန်းရွက်မပါမဖြစ် ထည့်သုံးနေရတာပါ။

ထန်းရွက်ခုတ်ယူမှု များလာတာနဲ့အမျှ ထန်းရွက်ရှားပါးမှုကလည်း စပြီးကြုံနေရပါပြီ။ အိမ်တလုံးအတွက် အမိုးလုပ်ဖို့ ထန်းရွက် ၃၅၀ ဝန်းကျင် ကုန်ကျတယ်လို့ ဒေသခံတဦးက ပြောပါတယ်။

“ကျနော်တို့ဒေသမှာ နေ့စဥ်နဲ့အမျှ မီးရှို့ခံနေရတော့ ထန်းရွက် ရှားလာတာပါ။ ၂ ခန်းတွဲ အိမ်တလုံးကို ထန်းရွက် ၂၅၀ ကနေ ၃၀၀ လောက် ကုန်ပါတယ်။ လူများလို့ တဲ၊ ဇောင်းပါထပ်ထည့်ရင် ၃၀၀ ကျော် ၄၀၀ လောက် ကုန်ပါတယ်”

ထန်းပင်တပင်မှာ အများဆုံး ထန်းရွက် ၃၀ လောက်ပဲ ရနိုင်ပြီး အိမ်တလုံးအတွက်ဆိုရင် အနည်းဆုံး ထန်း ၁၀ ပင်ကနေ ၁၅ ပင်ကြား လိုအပ်နေတာပါ။

တကယ်လို့သာ အညာက ကျေးရွာတွေကို စစ်တပ်က မီးရှို့တာတွေ ထပ်လုပ်နေရင် လက်ရှိဆောက်လုပ်ပေးနေတဲ့ အိမ်တန်ဖိုးရဲ့ ၂ဆ ထပ်ပြီး ကုန်ကျသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ထန်းရွက်ရှားပါးလာမှုကြောင့် နောက်ပိုင်းလှူမဲ့အိမ်တွေကို ထန်းရွက်အမိုးအစား သံဖရိန်နဲ့ သွပ်တွေ မိုးလာရမယ်ဆိုရင် တန်ဖိုးလည်း ပိုကုန်ကျမှာ ဖြစ်သလို နွေရာသီကို ရောက်လာပြီဖြစ်တဲ့အတွက် ဒေသခံတွေ အပူဒဏ်ကို ပိုခံရမှာကိုလည်း S&C က စိုးရိမ်နေပါတယ်။

S&C အနေနဲ့ အညာဒေသမှာ အိမ်အလုံးပေါင်း ၁၀၀၀ ဆောက်ပြီး လှူဖို့ ရည်ရွယ်ထားတာ ဖြစ်ပြီး အခုလ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရက်အထိ အိမ်အလုံးပေါင်း ၃၀၀ အတိကို ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ပဋိပက္ခတွေကြောင့် နေအိမ်မီးရှို့ခံရတဲ့ ဒေသတွေမှာ အိမ်လိုအပ်မှုက အလွန်များပြားနေပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ လတ်တလောမှာတော့ အိမ်ဆောက်လှူတဲ့ အဖွဲ့တွေ မရှိသေးပါဘူး။ S&C အဖွဲ့ကသာ အိမ်ဆောက်လှူတာ လုပ်ဆောင်နေတာပါ။

S&C အဖွဲ့က အလှူငွေရှိရင် ရှိသလို တလကို အိမ် ၈၀ ကျော် ၁၀၀ နီးပါးသာ လှူနိုင်သေးသလို စစ်ကိုင်းတိုင်းထဲက တန့်ဆည်၊ ရေဦး၊ ဒီပဲယင်း ဒေသမှာပဲ လုပ်ကိုင်နိုင်သေးတာပါ။

မြန်မာနိုင်ငံက ကျေးလက်ဒေသအားလုံးနီးပါးမှာ မီးရှို့ခံရမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နေတာကြောင့် အိမ်လိုအပ်နေတဲ့ ပမာဏက အလွန်များပြားနေပါသေးတယ်။

လက်ရှိ S&C အဖွဲ့မှာတောင် အိမ်အလှူအတွက် အလှူငွေရရှိမှု၊ ကုန်ကြမ်းရရှိမှုစတဲ့ အခက်အခဲများစွာ၊ စိန်ခေါ်မှုများစွာ ကြုံနေရပါပြီ။

အခက်အခဲများစွာ ရင်ဆိုင်နေရပေမဲ့လည်း အိမ်အလှူတော်ကို ရတဲ့နည်းနဲ့ ဆက်လုပ်သွားမယ်လို့ S&C မီးဘေး၊ စစ်ဘေးကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ တာဝန်ခံ ကိုစိုးမိုးအောင်က အခုလို ဆိုလိုက်ပါတယ်။

“နည်းနည်းလေးကနေ ကျနော်တို့စလုပ်ခဲ့တာပဲလေ။ ဒီလိုအခြေအနေထိတောင် ရောက်ခဲ့ပြီဆိုတော့ ကျနော်တို့က ရှေ့ဆက်တိုးသွားဖို့ပဲ ရှိပါတယ်။ နောက်ပြန်လှည့်ဖို့က မရှိပါဘူး။”

မြေလတ်အသံ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၊ ၂၀၂၃။

ရေးသားသူ – ဝေလင်း

မထုံးချောင်းလေးရဲ့ ကမ်းတနေရာ မင်းတုန်းမြို့လေးမှာ ၇၅ နှစ်မြောက် ချင်းအမျိုးသားနေ့ကို မလုပ်ဖြစ်တော့ဘူးလို့ သိလိုက်ရသည်။ မင်းတုန်းမြို့လေးဆီ ကျနော် မရောက်ဖြစ်တော့ပါ။ ဘယ်တော့ပြန်ရောက်မည် ဆိုတာလည်း မသိတော့ပါ။

ဖေဖော်ဝါရီ လလယ်ကိုကျော်တော့ လက်ပံရဲရဲ၊ ပေါက်ပွင့်ရဲရဲတို့ကို မြင်ရသည်။ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော မြေလတ်မကွေးဒေသမှာ နွေဦးက အမြဲပင်စောစီးစွာ ကျရောက်တတ်သည်။ လမ်းဘေးဝဲယာ မြေမှုန့်ဖွားဖွား ဖုန်မှုန့် မအားတယားနဲ့ မွှန်နေတတ်ပြီး ရိုးပြတ်ယာခင်းဆီက လွှင့်ပျံ့လာတတ်သည့် မတ်ပဲခင်းခြောက် ရနံ့တို့က ကျနော်ကို တနှစ်တခါ လှုပ်နှိုးတတ်သည်။

လွန်ခဲ့သောနှစ်များဆီက ဖေဖော်ဝါရီရောက်တိုင်း သတင်းစကား ပါးပို့သမှု တခုကို ကျနော်တို့ ရတတ်သည်။ ချစ်သောမိတ်ဆွေများက ပို့သသော သတင်းစကားပဲဖြစ်သည်။ ချစ်ရသော ချင်းတိုင်းရင်းသားများနဲ့ မိတ်ဆွေတချို့က သူတို့ဒေသတွေဆီမှာ ချင်းအမျိုးသားနေ့ကို ကျင်းပကြမည်ဖြစ်ရာ ကျနော်တို့ကို အမြဲခေါ်ကြ ပျော်ကြသည်။

မကွေးတိုင်းထဲက ချင်းအမျိုးသားနေ့တွေကို နှစ်စဉ်အလိုက် ကံမ၊ အောင်လံ၊ မင်းတုန်း၊ ပန်းတောင်း၊ တို့ဆီက ရွာတွေမှာ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် အခမ်းအနားများကို ရောက်ခဲ့ရဖူးသည်။ အမှတ်တရများစွာလည်း ရှိခဲ့ဖူးပါသည်။ မှတ်မှတ်ရရကတော့ မင်းတုန်းမြို့ဆီက ချင်းအမျိုးသားနေ့ပင် ဖြစ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံထဲက မြေလတ်ဒေသဖြစ်သည့် မင်းတုန်း၊ ကံမ နယ်တဝိုက်က ဒေသခံတွေရဲ့ စကားပြောဆိုဝဲ(ကျနော်တို့ အခေါ်) ပုံက ဘယ်နေရာနှင့်မှ မတူ။ တချို့အသုံးလေးတွေကလည်း တမျိုးထူးသည်။

ဆိုပါစို့ရဲ့ လိုင်းကားစီးဖို့ လမ်းမပေါ် ရပ်စောင့်နေသည့် မင်းတုန်း-ကံမ အမျိုးသမီးကြီးတယောက်ကို ကားစပါယ်လေးက “အဒေါ်ကားနဲ့ လိုက်မှာလား လိုက်ရင် တက်…တက်” လို့ ခေါ်သည်ဆိုပါစို့။ မင်းတုန်းသူကြီးက “မလိုက်ရင် မောင်…….” ဆိုပြီး ခပ်ဝဲဝဲ ပြန်ပြောပေလိမ့်မည်။ မကြုံဖူးသူအဖို့ “မလိုက်တော့ဘူး မောင်း” လို့ ထင်ပေမည်။ မဟုတ်ပါအဆွေ။ သူတို့အသုံးက တခုခုကို “မစားရင်…….” မလိုက်ရင်……….” “မသောက်ရင်……” ဆိုပြီး သုံးကြသည် အဲနောက်မှာမှ “မောင်….” ဆိုပြီး သားတွေ တူတွေ လူငယ်တွေကို ခေါ်တတ်သည်။

နောက်တခုအသုံးက တခုခုကို ထောက်ခံသည်ဆိုပါစို့။ ကျနော်တို့လို “ဟုတ်တယ်”။ “ဟုတ်ပါ့” ဒါမျိုးကိုမသုံးကြ။ “ဒါဘီ……” ဆိုပြီး “ဘီ” သံမှာ သံဖိနဲ့ စွဲခေါ်သွားတတ်သည်။ နောက်အသုံးများစွာ ရှိသေးသည်။ ကိန်းဂဏာန်း ၇ ကို “ခွန်” လို့ မသုံး “ခွင်” လို့ သုံးသလို၊ “ကြက်ဥ” ကိုလည်း “ကြစ်ဥ” အဲလိုမျိုး ခေါ်ကြသလို “တ” နဲ့ “သ” သံကို မကွဲ “သီး” နဲ့ “ဒီး” ကိုလည်း မကွဲ။

ဒီစာလုံး အသုံးကတော့ ကျနော် အတော် မှတ်မိသည်။ နားနဲ့မနာ ဖဝါးနဲ့ နာပါ။ ရိုင်းသည်ဟု မထင်စေလို။ ဓလေ့အသုံးလေးတခုကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း မြင်အောင် ရေးပြခြင်းသာပါ။ အဒေါ်ကြီးတွေက သူတို့ တူသားတွေကို စိတ်တအားဆိုးလို့ ဆုံးမဆဲဆိုသည့်အခါမှာ “သောက်ချီးရက်..(ရပ်)” အဲလိုသုံးကာ ကျောပြင်ကို လက်နဲ့သာနာနာထုတော့သည်။

နွေဦးရဲ့ ဖေဖော်ဝါရီမှာ ချင်းအမျိုးသားနေ့ကို ကျနော် ရောက်ဖြစ်ခဲ့ရာ ဒေသတွေမှာ ကြားခဲ့ အမှတ်ရနေခဲ့တာလေးတွေ ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းနယ်တဝိုက်မှာ လက်ပံတွေပေါသည်။ မထုံးချောင်းလေး ဘေးဝဲယာနဲ့ လယ်ယာစိုက်ခင်း တောရိုးခင်တန်းတွေဆီမှာ လက်ပံတွေ ရဲနေအောင် ပွင့်ကြသည်။ ပေါက်ပန်းရဲရဲ အဆုပ်လိုက်တွေကိုလည်း တွေ့ရတတ်သည်။

မင်းတုန်းမြို့လေးက ရခိုင်ရိုးမကို နောက်ကျောပေးလို့ မြို့ကွက်ကျဉ်းကျဉ်းမှာ တောင်ဆင်းတောင်တက် တောင်လှေခါး လမ်းအထပ်လေးတွေနဲ့ တောင်ပေါ်မြို့လေးလို ရှုစဖွယ်ချစ်ဖွယ်။ တောမြို့လေးမို့ အထင်မသေးလိုက်ပါနဲ့ အဆွေ မြို့ကြီးပြကြီးက ပညာတတ် စီးပွားရေးသမားတွေကို မေးလိုက်ပါက မင်းတုန်းနယ်တဝိုက်က ချည်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့လို နာမည်ကြီး မြို့မျက်နှာဖုံး စီးပွားရေးသမားတွေကို မေးကြည့်ပါက မင်းတုန်းနယ်တဝိုက်က ဖြစ်ကြသည်။

ထိုနယ်တဝိုက်တွင် ဗမာ၊ ချင်း၊ ကရင်၊ ရခိုင် နဲ့ အခြား တိုင်းရင်းသား မျှတစွာ နေထိုင်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးမတောထဲမှာ အခြေချနေတတ်သည့် တောင်ပေါ်ချင်း(ခေါ်) ချင်းနားပေါက်ကျယ်တွေ ရံဖန်ရံခါ ဆင်းလာတတ်ပြီး တောင်ယာသီးနှံနှင့် ဆေးဖက်ဝင်သစ်ဥသစ်ဖု နဲ့ အမဲလိုက်ထားသည့် တောကောင်လေးတွေကို လာရောက် ရောင်းချတတ်သည်။

ချင်းအမျိုးသားနေ့တွေကို ကျနော် နောက်ဆုံး ကြုံဆုံ ဆင်နွဲခွင့်ရခဲ့တာက ၂၀၁၈ ခုနှစ်က မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ အင်းလယ်ကုန်း ချင်းရွာလေးမှာ ပြုလုပ်တဲ့ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၇၀ မြောက် ချင်းအမျိုးသားနေ့မှာ ဖြစ်သည်။ မင်းတုန်းမြို့အဝင် — ရွာမှာ ပြုလုပ်ခဲ့တာ ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ မဲအနိုင်ရပြီး အစိုးရလုပ် အုပ်ချုပ်နေစဉ် မကွေးတိုင်း တိုင်းရင်းသားဝန်ကြီးအဖြစ် ချင်းတိုင်းရင်းသားဝန်ကြီးကို ခန့်အပ်ထားပြီး တိုင်းဒေသလုံးဆိုင်ရာ ချင်းအမျိုးသားနေ့ကို အဲနေရာမှာ ပြုလုပ်ပေးသည်။

မိတ်ဆွေတဦးရဲ့ ဖိတ်ကြားချက်အရ ပုသိမ်-မုံရွာ ကားလမ်းနဘေးက သူအိမ်ကလေးမှာ အရင် ခဏနားကြပြီး ပွဲကျင်းပသည့် အင်းလယ်ကုန်းရွာ ချင်းတိုင်းရင်းသားတဦးအိမ်မှာ ညအိပ်ကြရသည်။ နွေဦးပေမယ့် ချမ်းလိုက်သည့်ဖြစ်ခြင်း အိမ်ထဲမီးဖိုရှိနေသည့်တိုင် ပါလာသည့် ဧည်သည်တယောက်က ချမ်းရှာလွန်းလို့ အိမ်အောက်သို့ မဆင်းနိုင်ဘဲ အိမ်ပေါ်ထပ်မှာပင် အပေါ့စွန့်မိသွားခဲ့ရသည်။ ကျနော်တို့မှာ အိမ်ရှင်ကိုအားနာလှပါဘိ။

မနက်မလင်းခင်တော့ ကျနော်တို့ ဓါတ်ပုံရိုက်မည့်သူများ ဝိရိယရှိစွာ မင်းတုန်းမြို့လေးရဲ့ဘေး မထုံးချောင်းလေးဆီ အပြေးသွားကာ ဓါတ်ပုံတွေ ရိုက်ကြပါသည်။ မထုံးချောင်းလေးအကြောင်းကိုတော့ ကျနော် သက်သက်ပြောပြရေးပြပါအုံးမည်။ နေမြင့်တော့ အခမ်းအနားကို မသွားခင် မင်းတုန်းဈေးလေးဘေးက လက်ဖက်ရည်ဆိုင်လေးမှာ ထိုင်ရင်း ဈေးထဲလာရောက် ရောင်းချကြသည့် ဒေသခံတောင်သူတွေကို တမေ့တမော ငေးမိပြန်ပါသည်။

သရက်ဖူးတွေကတော့ ဖွေးဖွေးလှုပ်အောင် ဝေနေပြီ။ မိတ်ဆွေတယောက် ငယ်စဉ်က နေထိုင် ကစားဖူးရာနေရာတွေ ကိုရင်ဝတ်ခဲ့ရာ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေကို လိုက်ကြည့်ခွင့်ရသည်။ မြန်မာမှုလက်ရာတွေ များစွာကျန်နေသေးသည်။ မထုံးချောင်းကလေးက မင်းတုန်းမြို့လေးကို ရှေ့မှနောက်မှသည် ကွေ့ဝိုက်စီးဆင်းနေတော့သည်။

အခမ်းအနားမှာတော့ အစိုးရအစီအမံဖြင့် လာရောက်ကြသည့် ဧည့်သည်တွေရှိသလို မြို့နား ရွာစပ်၊ ဆီကလည်း ကိုယ်အစီစဉ်ဖြင့် လာကြသည်။ ထိုထိုသောပွဲမှာ ရခိုင်ရိုးမထဲက ဆင်းလာကြသည့် ချင်းနားပေါက်ကျယ် အမျိုးသမီးကြီးတွေကို ချည်ထည် ပလိုင်း ခြေဗလာနဲ့ ကျနော်တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ ချင်းတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ အခြားတိုင်းရင်းသားများရဲ့ ဘဝအနာဂတ်တွေက မလှပသေး တိုင်းရင်းသားအခွင့်အရေးတွေက မပြည့်ဝသေး၊ အစစအရာရာ နွမ်းပါးခက်ခဲနေမှုများက ရှိနေဆဲ။

အခမ်းအနားမှာတော့ ချင်းအမျိုးသားနေ့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံနဲ့ ချင်းတိုင်းရင်းသား သူရဲကောင်းတွေအကြောင်း ပြောဆိုကြသည်။ တကယ်တော့လည်း ချင်းအမျိုးသားတို့သည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနဲ့ ဒီမိုကရေစီတိုက်ပွဲတိုင်းမှာ အခြားတောင်တန်းပြည်မ တိုင်းရင်းသားများနည်းတူ ရှေ့တန်းကနေ ပါဝင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်။

နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေး၊ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတို့ရဲ့ အမှတ်လက္ခဏာ ချင်းအမျိုးသားထု တရပ်လုံး သွေးစည်းညီညွတ်မှုဖြင့် မျိုးနွယ်စုအကြီးအကဲများ အုပ်ချုပ်သည့် စနစ်ဟောင်းမှ ကိုယ်ပိုင်ပြဌာန်းခွင့်ရှိသည့် ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကူးပြောင်းရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကို ဖော်ညွှန်းသတ်မှတ်တာတွေ စုပေါင်းပြီး ချင်းအမျိုးသားနေ့ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်လို့ ဆိုကြသည်။ အခြား ဖော်ညွှန်းမှု များစွာလည်း ရှိနေနိုင်ပါသည်။

ချင်းအမျိုးသား သမိုင်းတလျှောက်မှာတော့ ဦးဝမ္မသူးမောင်း၊ ဆလိုင်းတင်မောင်ဦးတို့လို အာဇာနည်သူရဲကောင်းများ ပေါ်ထွန်းခဲ့ဖူးသည်မဟုတ်လား။ အခြားသောထင်ရှားသည့် အာဇာနည်သူရဲကောင်းများ အများအကျိုးသယ်ပိုးနေသည့် သူများစွာလည်း ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါသေးသည်။

ယခုလို နွေဦးတော်လှန်ရေးဖြစ်သည့် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို တော်လှန်ရာမှာလည်း တူမီးတလက်နဲ့ ချင်းတောင်တန်းတွေထဲ ရဲရဲတောက် ကြံ့ကြံ့ခိုင်ခိုင်နဲ့ ပြောက်ကျားနည်းစနစ်များနဲ့ တိုက်ပွဲဝင်နေကြသည်မှာလည်း ချင်းတိုင်းရင်းသားများပင် ဖြစ်သည်။

တော်လှန်ရေးများကို အခြေခံကာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည့် ချင်းအမျိုးသားနေ့က ၇၅ နှစ်ဆိုသည့် စိန်ရတုသို့ တိုင်ခဲ့ပြီ။ လက်ပံတို့သည် ရဲရဲပွင့်မြဲ၊ ပေါက်ပန်းပွင့်တို့သည့် ရဲရဲပွင့်မြဲ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ရာသီကလည်း ရောက်လာမြဲပင်။

တကြော့ပြန် စစ်အာဏာသိမ်းမှုမှ အစပြုခဲ့သည့် နွေဦးတော်လှန်ရေးသည်လည်း ဖေဖော်ဝါရီမှာ အစပြုခဲ့ရပြီ။ ချင်းအမျိုးသားနေ့ကို မင်းတုန်းမြို့လေးနည်းတူ တခြားဒေသတွေမှာလည်း ပျော်ရွှင်ခမ်းနားစွာ မကျင်းနိုင်ကြတော့ပေ။

တခြားတဖက်မှာတော့ ချင်းအမျိုးသားနေ့၏ အနှစ်သာရဖြစ်သည့် တော်လှန်ရေးသည် နွေဦးတော်လှန်ရေးတွင် ထဲထဲဝင်ဝင် ပူးပေါင်းဆင်နွှဲနေသည်။ ချင်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ တိုက်ပွဲများနှင့် ပေးဆပ်မှုတို့က လက်ပံပွင့်ရဲရဲ၊ ပေါက်ပွင့်ရဲရဲ တို့လို့ ရဲရင့်နေသည်။ တပွင့်ကြွေလို့ တခက်ဝေနေကြသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလသည် သမိုင်းတွင် ကျန်ရစ်နေအုံးမည်။ အောက်ချင်းငှက်သည် သစ္စာတရားဖြင့် ပျံသန်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။

မြေလတ်အသံ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၄၊ ၂၀၂၃။

ရေးသားသူ – ဝေလင်း

တပိုတွဲလပြည့်နေ့ရဲ့ နှင်းရည်စက်လက်နဲ့ နံနက်ခင်းအာရုဏ်ဦးမှာ အလင်းရောင်မရှိတဲ့ မှောင်ရိပ်ထဲ လူတချို့ရဲ့ လှုပ်ရှားသံတွေက ဆူညံမြန်ဆန်လှချည့်ရဲ့။ မြို့လည်ခေါင် လမ်းလေးဆုံနာရီစင်တဝိုက် တောင်လိုပုံထားသည့် ဉာဏ်ရိုးဖြူဖြူတွေက တောဆင်ရိုင်းတွေရဲ့ အစွယ်ရှည်ရှည်တွေလို ထိုးထိုးထောင်ထောင်ပဲ။

ထိုအချိန်ကိုရောက်တိုင်း နှင်းရည်စက်လက် နံနက်ခင်းများကို ငေးရီလွမ်းလျက် မြင်ယောင်နေမိသည်။ မြို့ဖွဲ့များကို ရေးရမည်ဆိုပါက ကျနော်မှာ တထောင့်တညပုံပြင်များလို မကုန်နိုင်မဆုံးနိုင်အောင် များပြားပါသည်။ တကယ်လည်း မြို့ကလေးမှာ ဆယ့်နှစ်လရာသီမပြတ်အောင် အမှတ်ရစရာ အဖြစ်အပျက်ပွဲလမ်းသဘင်များက များခဲ့သည်မဟုတ်လား။

တပိုတွဲလပြည့်မတိုင်ခင် ပထမနေ့ လဆန်း ၁၄ ရက်ညနေကတည်းက မြို့လည်ခေါင် နာရီစင်နဲ့ ရွှေဆံတော်ဘုရားခြေရင်းတဝိုက်မှာ ဉာဏ်ရိုးသယ်တွေ ရောက်နေခဲ့ကြပြီ။ သူတို့နဲ့အပြိုင်ဆိုသလို ထမနဲ၊ သစ်သီးဆိုင်တွေ၊ ဒန်ပေါက်ဆိုင်၊ ကလေးကစားစရာအရုပ်၊ ပန်းသယ်တွေနဲ့ အဆာပြေ လက်လုပ်မုန့်မျိုးစုံရောင်းတဲ့ လမ်းဘေးဆိုင်လေးတွေက ယာယီအမိုးလေးတွေနဲ့ အလုအယက်ပါပဲ။

လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့ ညနေကတည်းက တိုးမပေါက်ဖြတ်လျှောက်မရတော့တဲ့ လမ်းဆိုလည်း မမှားပါဘူး။ နောက်တနေ့နံနက်ခင်းမှာ ပွဲတော်လာရင်းဝယ်လို့ရပေမယ့် တချို့တွေကတော့ အိမ်တွေမှာ ပူဇော်ဖို့ ညနေခင်းကတည်းက လာဝယ်နေကြသည်။ မိသားစုလိုက်၊ မိန်းကလေးအဖွဲ့လိုက်၊ အမျိုးသားတွေအဖွဲ့တွေလိုက်၊ အချို့လည်း ချစ်သူစုံတွဲလေးတွေ ဆိုင်ကယ်ကိုယ်စီစီးလို့ စက်ဘီးကိုယ်စီနင်းလို့ ၃ ချောင်းတစည်း၊ ၅ ချောင်းတစည်း စည်းနှောင်ထားတဲ့ အစည်းလေးတွေကို ရင်ခွင်ပိုက်ကြ။ တချို့လည်း ဘုရားပန်းစည်းတွေ ပန်းကုံးတွေ ကိုင်ဆောင်ပြီး တန်ဆောင်းကနေ တက်သွားကြသည်။

ညနေဆည်းဆာသည် ဧရာဝတီမြစ်နောက်တောင်တန်းတွေဘက်ကို တိုးရှိုးဝင်သွားပြီ။ လမ်းမီးတိုင်တွေနဲ့ ကားမီးဆိုင်ကယ်မီးတွေ ကတ္တရာလမ်းမပေါ်မှာ ရှပ်တိုက်ပြေးလွှားကြပြီ။ လက်လုပ်မုန့်မျိုးစုံနဲ့ အကြော်နဲ့ ညှော်နံ့တွေလည်း မြူတွေရောနှောမီးခိုးငွေတွေလို မြင့်တက်သွားသည်။ တညတာလုံး စောင့်ဆိုင်းရောင်းချကြမည့် ဉာဏ်ရိုးသည်ကတော့ မိသားစုပါလာရင် ကလေးသူငယ် သက်ကြီးရွယ်အိုတွေက ပလက်ဖောင်းပေါ် ပီနံအိတ်၊ စက္ကူကတ်ထူပြား၊ စောင်အနွမ်းထွေ ခါကြ ခင်းကြပြီ။ တချို့လည်း မည်ကာမတ္တညစာထမင်းကို ကြွပ်ကြွပ်အိတ် စတီးချိုင့်နဲ့ ကော်ဗူးတွေထဲထည့်ကာ စားနေကြပြီ။

ပြည်မြို့ရဲ့ ဉာဏ်ရိုးပူဇော်ပွဲဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ပွဲတော်များစွာထဲက ထင်ရှားတဲ့ပွဲတော်တခုပါပဲ။ နိုင်ငံအနှံ့တပိုတွဲလကို ထမနဲထိုးပွဲလောက်သာ ပြုလုပ်ကြပေမယ့် ပြည်မြို့မှာတော့ ထမနဲပွဲနဲ့အတူ ဉာဏ်ရိုးပူဇော်ပွဲကို ပူးတွဲကျင်းပကြသည်။ တခုထဲသောပွဲတော်လို့လည်း ပြောရမည်ထင်သည်။

ပွဲတော်ကို ဘယ်ကာလကစပြီး ကျင်းပကြသည်ဆိုတာ ဘယ်သူမှ သေချာမပြောနိင်ကြဘူး။ နှစ်များစွာကြာခဲ့ပြီဆိုတာကိုတော့ အားလုံးတညီတညွတ်ထဲ ပြောကြပြန်သည်။ ဉာဏ်ကောင်းချင်ရင် ဉာဏ်ရိုးပူဇော်ဆိုတာကလည်း အိပ်ရာဝင်ပုံပြင်လို ရှိနေသေးသည်။ ကျနော့အထင်တော့ ချမ်းအေးလှသည့် တပိုတွဲလလိုရာသီမျိုးမှာ ဘုရားကိုအမှူးပြုကာ မီးပူဇော်ရာက မီးတောက်လွယ်ငြိမ်းလွယ်ပြီး ပြည်ဒေသရဲ့ ပေါများရှာဖွယ်ရလည်း လွယ်လှသည့် ဉာဏ်ရိုးဖြင့် မီးပူဇော်သည်ဟု တွေးထင်မိသည်။

ပွဲတော်အကြောင်းကို ကျနော်မသိခဲ့ပေမယ့် ဉာဏ်ရိုးအကြောင်းကိုတော့ ဒေသခံတောင်သူလယ်သမားတွေ ပြောပြလို့ နည်းနည်းသိခဲ့ရသည်။

ဉာဏ်တောရှိသည့် စမ်းမြေခင်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ တောင်သူကြီးတယောက် ပြော ဉာဏ်ပွနဲ့ဉာဏ်အကျစ်ဆိုပြီး နှစ်မျိုးရှိပြီး ဉာဏ်အကျစ်တွေကိုတော့ သီးနှံစိုက်တဲ့နေရာမှာ ထောင်တဲ့တိုင်တွေအဖြစ်သုံးကာ ဉာဏ်အပွကတော့ ဉာဏ်ရိုးပူဇော်ပွဲတွေအတွက် ခုတ်ကြသည်။ မြေဆီသြဇာကောင်းပြီး ဉာဏ်တောရှိသည့် အနီးတဝိုက်က လယ်ယာခင်းတွေက မြေသြဇာမလိုဘူးလို့ ဆိုသည်။

သစ်တောပညာရှင်တစ်ယောက်ကတော့ ကုန်းမှာပိုက်ဆံရေမှာညံ လယ်မြေတွေကို အရည်အသွေးကောင်းမွန်စေသောအပင်၊ Nitrogen Fixing Species အရွက်ထက်အမြစ်က မြစ်ဖုများက အပင်ကို ကြီးထွားသန်မာစေသော နိုက်ထရိုဂျင်ကို ပိုစုပေးသည်လို့ မှတ်ချက်ပြုသည်။ ညံ နဲ့ ဉာဏ် နှစ်မျိုးအခေါ်တွင် ဒေသခံများကတော့ ဉာဏ်ရိုးလို့သာ အခေါ်များကြသည်။ ဉာဏ်ရိုးတွေက ပေါ့ပါးလွန်းပြီး ဖော့တုံးသာသာပါပဲ။ အချို့ကတော့ ဖူးအစိုးလုပ်တဲ့နေရာမှာ သုံးကြသည်။ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သုံးတာကတော့ ဉာဏ်ရိုးပူဇော်ပွဲမှာ ဖြစ်သည်။

ဉာဏ်ရိုးထွက်ရာနေရာတွေအဖြစ် ပြည်မြို့တဝိုက်၊ မှော်ဇာ၊ တောင်လုံးညို၊ တီတွဒ်၊ ချောင်းနားတန်း၊ ရှမ်းစု အစရှိတဲ့နေရာတွေကနေ ထွက်ရှိတာဖြစ်ပြီး တနှစ်မှာတကြိမ်ဆိုသလို တပိုတွဲလမှာသာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ခုတ်ပြီးရောင်းချတဲ့ အလုပ်ကို လုပ်တတ်ကြသည်။ အစေ့ချွေကျပြီးချိန်မှာ ခုတ်ရင်တော့ မျိုးမတုံးပဲ အဲနေရာမှာ ထပ်ပေါက်နိုင်သည်။ စောခုတ်လိုက်ရင်တော့ ပြန်ပေါက်စရာ မျိုးစေ့မကျန်ခဲ့လို့ နောက်နှစ်အပင်ပေါက်ဖို့ နည်းပါးသွားနိုင်ကြောင်း ဆိုကြသည်။။

လပြည့်နေ့ရဲ့ နံနက်ခင်းအစော ၃ နာရီလောက်ကတည်းက ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝိုက် ခဲခဲလှုပ်မျှလူတွေ ကျပ်သိပ်တိုးနေတတ်သည်။ နံနက်ခင်းအစော အော်မည်တတ်ကြသည့် ငှက်သံတို့ပင် ပျောက်ခမန်းဖုံးကွယ်သွားသည်။ မြို့နီးချုပ်စပ်လို့ခေါ်ရမည့် ရွှေတောင်၊ ပန်းတောင်း၊ ဆင်တဲ၊ ပေါင်းတလည်၊ ပေါက်ခေါင်း၊ ဆင်မြီးဆွဲ၊ သဲကုန်း၊ တီတွဒ်တို့လို နေရာမျိုးကနေ ကားတတန် ဆိုင်ကယ်တမျိုး၊ စက်ဘီးကိုယ်စီဖြင့် လာကြသည်။

မြို့တွင်းပြေးဆွဲနေသည့် လေးဘီးကားလိုင်းလေးများလည်း အလုပ်ဖြစ်ကြသည့် နံနက်ခင်းပါပေ။ ဆိုခဲ့ပြီးသလို မိသားစု၊ ချစ်သူစုံတွဲ၊ သူငယ်ချင်းရောင်းရင်းများ စုဖွဲ့လို့ ရွှေဆံတော်ခြေရင်းမှာ လာစုကြသည်။

ရွှေဆံတော်ဘုရား တောင်ဘက်မုဒ် ဒုတိယပစ္စယံက စေတီလေးကွက်လပ်မှာတော့ မီးပူဇော်ဖို့ မီးဖိုကြီးတခုကို မွှေးပေးထားသည်။ မီးဖို့က မီးဖျစ်သံတဖြောက်ဖြောက်၊ မီးညွှန်တွေက တလူလူ၊ မီးပွားတွေက လေထုထဲလွင့်စင် ပျောက်ကွယ်သွားကြသည်။

ဖြတ်သန်းလာခဲ့ရာဒေသကိုယ်စီကို လိုက်ပြီး တပိုတွဲလရဲ့ ချမ်းအေးမှုကြောင့် လက်ဖျားခြေဖျားလေးများ ထုံကျင်နေတတ်သည်။ ခေါင်းစွပ်နားအုပ်မပါသူများက နားရွက်ကလေးများပင် ထုံနေတတ်ကြသည်။ အများစုကလည်း ဟန်ရေးပြစရာ ပွဲလမ်းသဘင်မို့ လုံခြုံနွေးထွေးဖို့တတ် လှပရေးသာ ဦးစားပေးဝတ်ဆင်ကြသည်မို့ သေချာကြည့်မည်ဆိုပါက လက်မောင်းသားလေးများမှာ ကြက်သီးဖုကလေးများ ထအောင်ပင် ချမ်းနေကြသည်။

ဘုရားပေါ်တက်ရာ ဓါတ်လှေခါး၊ စောင်းတန်းများမှာတော့ ကျိတ်ကျိတ်တိုးလို့ လူတန်းကြီးနဲ့သာ ရွေ့လို့လိုက်သွားနိုင်သည်။ ဆွတ်ဖျန်းလာကြသည့် အမွှေးရနံ့ အမွှေးတိုင်၊ ပန်းစည်ပန်းကုံးတွေက ထွက်လာကြသည့် အမွှေးနံ့တို့ဖြင့် အီနေအောင် ခံစားရသည်။ ဉာဏ်ရိုးတွေကတော့ လူတန်းကြီးရဲ့အပေါ် ထိုးထိုးထောင်ထောင် ဖြူဖြူလွလွ။

နောက်တော့ သယ်ယူလာသည့် ဉာဏ်ရိုးများကို လိုရာဆုတောင်းကြကာ မီးဖိုကြီးထဲ ပစ်ထည့်လိုက်ကြတော့သည်။ တဖျစ်ဖျစ်တဖြောက်ဖြောက် နဲ့ မီးပွားတွေကြားထဲ ဉာဏ်ရိုးတို့ ကုန်ဆုံးကွယ်ပျောက်ကြရသည်။ တချို့ကလည်း သနပ်ခါးတုံး၊ အမွှေးနံ့သာတိုင်တို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းမီးရှို့ကြသေးသည်။

မိုးအလင်းစရောက်ချိန်မှာတော့ မီးပူဇော်မှုလည်း ပြီးဆုံးလို့ အရှိုရှိုပြန်သွားကြသည်။ အချို့လည်း မပြန်ကြဘဲ ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းမှာရှိသည့် ဖိုးဦးတောင်ဘုရား ပွဲတော်သို့ မြစ်ပြင်ကိုဖြတ်ကာ စက်လှေကလေးများဖြင့် သွားကြသည်။ အခုတော့ ကုန်းလမ်းလည်းပေါက်လို့ ကားများဖြင့် သွားကြသည်။ ဖိုးဦးတောင်ပွဲတော်ကလည်း တရက်တည်းသာကျင်းပသည်။

ဘုရားခြေရင်းတဝိုက် နာရီစင်တဝိုက်မှာတော့ အမှိုက်သရိုက်မျိုးစုံ၊ ရောင်းမကုန်ခဲ့သည့်ဉာဏ်ရိုးပုံတို့ဖြင့် ရှုပ်ထွေးကာကျစ်ရစ်သည်။ နှစ်တနှစ်သည် ပြီးဆုံးခဲ့ပြန်ပါသည်။

ရိုးရာဓလေ့ရာသီပွဲတော်တို့က ကိုဗစ်ကာလနှင့် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကာလများမှာ ပျောက်ကွယ်ဆိတ်သုဉ်းခဲ့ရသည်။ အစဉ်အလာမပျက် ဟန်လုပ်ကျင်းပနေကြရသော်လည်း သူတို့မပျော်ကြ။ သူတို့စိတ်မလွတ်လပ်ကြ။ ပျှော်ရွှင်မှုသည် အပြစ်တခု ကျိန်စာတခုလို ဖြစ်နေကြပြီ။ စိတ်လိုက်မာန်ပါ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးမရှိသော ပျှော်ရွှင်ခြင်းမျိုးဖြင့် ရိုးရာပွဲတော်များကို ကျနော် ကြုံဆုံချင်ပါသေးသည်။

မြေလတ်အသံ၊ ဇန်နဝါရီ ၂၇၊ ၂၀၂၃။

ရေးသားသူ – ကိုလူမိုဃ်း

(စစ်ကြောရေးနှင့် ထောင်တွင်းအတွေ့အကြုံဆောင်းပါး)

မျှော်လင့်ထားသည်များ ရောက်မလာခင် မမျှော်လင့်ထားသည်များက ကြိုတင်ရောက်နှင့်လာတတ်သည်မှာ လောကဓံဟု ဆိုရပေမည်။ သည်နေရာ သည်ဌာနမျိုးကို ဟိုယခင်အခါက မိတ်ဆွေအချို့ရောက်သွားဖူး​သောကြောင့် ရံခါ ဧည့်တွေ့သွားတာ၊ ရံခါ လွတ်မြောက်၍ သွားကြိုဖူးတာလောက်သာ ရောက်ဖူးပါသည်။ အခုတော့ ကိုယ်တိုင် ရောက်ဖူးခဲ့ရပြီကော။

ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ရောက်ဖူးရန်အကြောင်းဆုံလာသည့် အကြောင်းရင်းကတော့ အဓမ္မမှုကို မကြိုက်သော၊ တော်လှန်လိုသော ဓမ္မဘက်တော်သားဖြစ်ချင်သည့် စိတ်ရင်းအခံကြောင့်ဟုပင် ဆိုရမည်ဖြစ်၏။ “လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ပဓာနတာဝန်ဆိုတာ တရားမျှတမှုဖြစ်တယ်” ​ဟု ပြောခဲ့သည့် အ​မေရိကန်နိုင်ငံ​ရေးသမား အလက်ဇန္ဒါးဟမ္မင်တန်၏ စကားရပ်ကိုပင် သတိရမိသေးတော့သည်။

×××××××××××

မြို့​ပေါ်မှာ ​ပေါ်​ပေါ်ထင်ထင် ဆန္ဒပြုမှု​တွေကို စစ်တပ်က အပြင်းအထန်ဖြိုခွဲမှု​တွေ စတင်လာ​သော ​၂၀၂၁ ​နွေ​​ဦး​တော်လှန်​ရေး ​စပြီး၂ လဝန်းကျင်လောက်မှာ လမ်း​ပေါ်ထွက်ဆန္ဒပြ​နေစဥ် ဖြိုခွဲဖမ်းဆီးခြင်းခံရသူ​တွေထဲက တယောက် ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ ဖမ်းဆီးခံရပြီး စစ်​ကြော​ရေးကို ​ရောက်ခဲ့သည်။ ရွှေပြည်သာစစ်​ကြော​ရေး၌ ရင်တထိတ်ထိတ်နှင့် ​နေခဲ့ရသည့် နှစ်ညအိပ် သုံးရက်ခရီး၏ ပင်ပန်းဆင်းရဲခဲ့​ရမှုသည် နှစ်ကမ္ဘာ​လောက် ကြာလှပါသည်။ ထို့ထက်ပိုမိုဆိုး ကြောင့်ကျရသည်က​တော့ ညည ​ခေါင်းစွပ်စွပ်ကာ တယောက်ချင်း ​သီးသန့်​စစ်​ဆေးတာမျိုးကို သူ့​ခေါ်မလား ငါ့​ခေါ်မလား စိုးရိမ်​နေရ​သောစိတ်ပင် ဖြစ်၏။

သို့မို့​ကြောင့်လည်း ပုဒ်မ ၅၀၅-က၏ အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ် (၃) နှစ်ပင်ကျခံရ​စေဦး​တော့ စစ်​ကြော​ရေးထက် ပိုဆိုးမည်ဟု မထင်​သော ​​ထောင်သို့သာလျှင် ​ပြောင်း​ရွေ့ရောက်ချင်​စိတ်ဇောကြီး​နေမိ၏။ ပိုးသတ်​ဆေး ကလိုရင်းနံ့ တ​ထောင်း​ထောင်းကို ရှူရင်း​​သောက်ရသည့်​ရေကိုလည်း မ​သောက်ချင်​တော့​ပေ။ အာဟာရပါသည်မထင်​သော တ​စေ့ချင်းလွင့်​နေသည့် ထမင်းနှင့် ကျပ်ပြားဝိုင်းသာသာ​လောက်သာရှိမည့် မည်ကာမတ္တ ကြက်သားဟင်းကိုလည်း စားချင်စိတ်နည်းနည်းမျှပင် မရှိ​တော့​ပေ။ ​ရေ​ကောင်း​ကောင်းချိုးရရန် မဆိုထားနှင့် ​မျက်နှာခြေလက်သန့်စင်မှုမျှပင် ​ကောင်း​ကောင်းမလုပ်ခဲ့ရ၍ နံ​စော်နေ​​သော ခန္ဓာနှင့် နှစ်ညမျှ အိပ်​ကောင်းခြင်း မအိပ်ခဲ့ရ၍ ညစ်နွမ်း​မှိုင်းရီ​နေ​သော စိတ်ပါ ​ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို မိမိကိုယ်တိုင်ပင် ဘယ့်လောက်စိတ်ပျက်စရာ​ကောင်း​နေမည်ကို ခန့်မှန်းမကြည့်နိုင်​အောင် ဖြစ်ရ၏။

အားလုံးသည် မိမိနာမည်​ခေါ်လိုက်သည်နှင့် လက်​ထောင်ကာ ဖခင်အမည်​​အော်​ပြောရန်သာ စိတ်ဝင်စား​နေသည်။ ပြန်လွှတ်မည့်စာရင်းဖြစ်ဖြစ်၊ အင်းစိန်​ထောင်ပို့မည့်စာရင်းဖြစ်ဖြစ် စိတ်မဝင်စားနိုင်​ပေ။ သည်​နေရာသည်ဌာနက​​နေ အမြန်ဆုံးထွက်ခွာခွင့်ရမည့်အ​ရေးကိုသာ စိတ်ဝင်စား​နေကြ၏။ လူသားစာနာစိတ် အလျဥ်းမျှပင် ရှိပုံမရသည့် ဤနေရာ၌ မိနစ်ပိုင်း စက္ကန့်ပိုင်းပင် ​မ​နေလို​တော့​ပေ။ လာ​ခေါ်မည့် ကားပြာကြီးကိုသာလျှင် ​​မျှော်​နေမိကြ​လေသည်။ သည်​နေရာက လွတ်​မြောက်မှ အသက်ရှင်နိုင်မည်၊ အသက်ရှင်​နေအုံးမှ အာဏာရှင်ကို အမြစ်ဖြတ်ရန် ဆက်တိုက်နိုင်မည် မဟုတ်ပါလား။

×××××××××××××

ကားပြာကြီး ၃ စီးသည် အမှတ် ၄ လမ်းမကြီးအတိုင်း ​ရွှေပြည်သာမြို့နယ်အပိုင်ဖြစ်သည့် ပန်းခြံစု၊ ဇီးကုန်း စသည့်ရပ်ကွက်များကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့၏။ တ​ရွေ့​ရွေ့နှင့် အင်းစိန်မြို့နယ်အစပ်ဖြစ်သည့် တညင်းကုန်းလမ်းစုံမီးပွိုင့်ကို တည့်တည့်ဖြတ်​ကျော်လိုက်သည်။ ​အောက်မင်ဂလာဒုံလမ်းမကြီးအတိုင်း မောင်းနှင်လာပြီး ​အောင်ဆန်း၊ စဥ့်ငူ၊ ​ဖော့ကန် စသည့် ရပ်ကွက်များကို ဖြတ်​ကျော်လာသည်။ လွန်ခဲ့သည့်ရက်များက လမ်းမကြီးကို ဖြတ်လျက်ပိတ်ဆို့ထားပြီး ​ဖော့ကန်တဝိုက်မှာ ​နေ့စဥ်ရက်ဆက်ပြုလုပ်ခဲ့​သော အထိုင်သပိတ်စခန်းလည်း မ​တွေ့ရ​တော့​ပေ။ အဖြိုခွဲခံလိုက်ရပြီ ထင်၏။ ​​​​သြော် ပြင်ပ​လောကနှင့် သတင်းကွင်းဆက်​တွေ ပြတ်​တောက်ခဲ့တာ သုံးရက်မျှ ရှိသွားခဲ့ပြီကို သတိရလိုက်မိသည်။

အင်းစိန်အကျဥ်း​ထောင်ထဲကို ဘုရင့်​​နောင်လမ်းမကြီးဘက်ခြမ်း၊ ရွာမအ​နောက် မင်း​စေတီအနီးက ဝင်​ပေါက်မှ ဝင်လာခဲ့ကြသည်။ မိန်း​ဂျေးဘူးဝကို​ကျော်ဖြတ်ကာ သီးသန့်​ထောင်၏ဘူးဝတွင် အချုပ်ကားများကို ရပ်လိုက်ပြီး တကားချင်းစီ ဆင်းခိုင်းသည်။ ​ထောင်ထဲသွင်းသည့် အချုပ်သားများကို ​ရေတွက်​သော ​ထောင်ဝန်ထမ်း(ဝါဒါ)၏အသံ “တ” “နှစ်” “သုံး” “​လေး” စသည်ကို စကြားဖူးရသည်။

စာရင်းသွင်းမှတ်တမ်းယူရန် မိန်း​​ဂျေး(ရုံးခန်း) ​ဘေးမှာ ငါး​ယောက်တတန်း ပုံစံထိုင်ရ​တော့ စစ်​ကြော​ရေးကပုံစံအတိုင်း လက်က​လေး​တွေ ​ခေါင်း​ပေါ်တင်ပြီး ​ဆောင့်​ကြောင့်ထိုင်​မိကြသည်။ စစ်​ကြော​ရေးကပုံစံအတိုင်း​ထိုင်ရန် မလို​ကြောင်း၊ ရိုးရိုးတန်းတန်းပဲ ဖင်ချထိုင်လို့ရ​ကြောင်း ​ထောင်ဝန်ထမ်းက ​ပြောသည်။ စစ်​ကြော​ရေးမှာကဲ့သို့ လူမဆန်စွာ ပြုမူဆက်ဆံခံရခြင်းများ ​ပြေ​လျော့သွားသည်ဟု ရုတ်တရက် ထင်မြင်ယူဆလိုက်မိသည်။ တဆက်တည်းမှာပဲ အမည်၊ အဘအမည်၊ အလုပ်အကိုင်၊ ​နေရပ်လိပ်စာ စသဖြင့် ​မေးမြန်းစဥ် အချိုးမ​ပြေ ပုံစံမကျသည့်သူမျိုးကို ​တွေ့လျှင်​တော့ဖြင့် ငါနှင့်ကိုင်တုပ်​တော့သည်။ “မင်းတို့​ကောင်​တွေ စစ်​ကြော​ရေးနဲ့ပဲ တန်တယ်၊ ဟိုမှာကျ​တော့ အပိုးကိုကျိုးလို့” ဆိုသည့်စကားမျိုးကို အဆဲ​လေးပါ ထည့်​ပြောတာ ကြားရသည်။ သိပ်မထူးလှသည့် “သည်ပုတ်ထဲက သည်ပဲ” ပဲ ထွက်နိုင်သည်ကို ကြို​တွေးထားရ​​ပေတော့မည်။

××××××××××××××

​နေရမည့်အ​ဆောင်ဆီသို့ နှစ်​ယောက်တတွဲ ယှဥ်​လျှောက်ပြီး ဝင်လာစဥ်မှာ ​ရောက်နှင့်ပြီး​သော စီနီယာ ၅၀၅-ကများက လက်ပြနှုတ်ဆက်ကြိုဆိုကြသည်။ အချို့ကလည်း လက်သုံး​ချောင်း​ထောင်ကာ ရဲ​ဘော်ရဲဘက်​တွေကို ​တွေ့ရသည့်နှယ် ဝမ်းသာအယ်လဲ နှုတ်ဆက်ကြ၏။

ကနဦး​ရောက်ရှိ​နေသူများက အသစ်​ရောက်လာသူ​တွေထဲမှာ အသိမိတ်​ဆွေများ ပါလာ​လေမည်လားကို စိုးတထိတ်ထိတ်နှင့် ရှာ​ဖွေကြရ​သေးသည်။ မပါလျှင် ​ကောင်းသည်က တစိတ်၊ ပါလာလျှင်လည်း သွားပွတ်တံ သွားတိုက်​ဆေးလို အ​ရေးတကြီး လိုအပ်တာကအစ ကူညီရန်ဆိုတာကတစိတ်ဖြင့် ဖြစ်ကြပါ၏။ အချို့ကလည်း မိမိနှင့်သိသည်ဖြစ်​စေ၊ မသိသည်ဖြစ်​စေ အဝတ်တထည် ကိုယ်တခုနှင့် ​​ထောင်ကိုရောက်လာဖူးပြီးကြသည့် ဘဝတူချင်းအ​​ပေါ်မှာ စာနာကာ ​ကော်ဖီမစ်​လေး၊ စွပ်ကျယ်​လေး၊ လုံချည်​လေး စသဖြင့် တတ်နိုင်သ​လောက် မျှတ​ပေးကမ်းကြသည်။ ​တော်လှန်​ရေးမှာ ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပါဝင်ခဲ့ကြပြီး ​ထောင်ထဲ​ရောက်လာစဥ်မှာ အ​တွေ့အကြုံချင်း မတူ​ကြသော်ငြားလည်း ယုံကြည်ချက်ချင်း တူကြ​သည့် ဘဝတူ ရဲ​ဘော်ရဲဘက်ချင်းအ​ပေါ်မှာ ထားကြ​သော စိတ်သန္တာန်သည် တုနှိုင်းမရ​​အောင် လှပ​​နေ​လေ၏။ ထိုစိတ်သည်ပင် ကြုံရမည့် ​လောကဓံအတွက် အား​ဆေးတခွက် ဖြစ်​နေပါသည်။

ကိုယ်​နေရမည့်အခန်းထဲ​ရောက်သည်နှင့် ​အိပ်ရစားရမည့်​နေရာမှာ ​ထောင်က​ပေးသည့် ​စောင်​လေးတထည်ကိုချပြီး ​ရေချိုးရန် ပြင်ကြရ​တော့သည်။ ​လူလူသူသူ​ ရေမချိုးခဲ့ကြရသည်မှာ ၂ ရက်​ကျော် ၃ ရက်​မြောက်ပြီ မဟုတ်ပါလား။ ​မတ်လ ၃ ရက်​နေ့ကတည်းက ​ရောက်နှင့်​နေကြသည့် မိတ်​ဆွေတချို့က အင်္ကျီနှင့်လုံချည်လာ​ပေးကြသည်။ သို့မို့​ကြောင့် မ​​လျှော်မဖွပ်ရဘဲ သုံးရက်ဆက်တိုက်ဝတ်ထားသည့် အဝတ်များကို ​လျှော်ဖွပ်သည်။ ၆ ​ပေ x ၃၀ ​ပေ ​လောက်ကျယ်ဝန်းသည့် ​ရေကန်ထဲကရေကို ​ဘေးလူဆီက ​ရေခွက်ခဏငှားပြီး တဗွမ်းဗွမ်းနှင့် အားပါးတရ ခပ်ချိုးရသည်မှာ တကယ့်အရသာပင်။ ​ရေတနပ်ကို ​ကောင်း​ကောင်းမွန်မွန် အားရပါးရ ချိုးလိုက်ရသည်နှင့် လူ၏စိတ်ကိုပါ တက်ကြွရွှင်လန်းသွား​စေခဲ့ပါသည်။ နံရံနှစ်ထပ်၊ သံဆူးကြိုးနှစ်ထပ်ကြားရှိ ၁၀ လက်မမျှထူပြီး ​သော့အတန်တန်ခတ်ထားသည့် ​ထောင်ဟူ​သော အ​ဆောက်အအုံထဲမှာ ရင်ဆိုင်ဖြတ်သန်းရဦးမည့် ဒုက္ခများစွာအတွက် အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီဟု ​ကြွေး​ကြော်လိုက်သည်နှင့်လည်း တူသည်။

စစ်​ကြောစခန်းများက​နေ ထာဝရ မပြန်နိုင်ခြင်းနှင့် ဘဝမကူးဖြစ်ရင်ဘဲ ကံထူးပြီဟု ​မျှော်လင့်စိတ်ဖြင့် ​ထောင်တွင်းဖြတ်သန်းမှုကိုပဲ ဦးတည်လိုက်ရပြီ ဖြစ်၏။

မြေလတ်အသံ၊ ဇန်နဝါရီ ၁၁၊ ၂၀၂၃။

ရေးသားသူ – ခင်နှင်းဖြူစိုး

မြန်မာပြည်တွင်းမှာ ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါအပြင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်းကစပြီး အခြေခံအလုပ်အကိုင်တွေဖြစ်တဲ့ အထည်ချုပ်နဲ့ စက်ရုံအလုပ်ရုံလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းမှုတွေ ဖြစ်လာခဲ့ပါတ‌ယ်။

နိုင်ငံတဝန်း အထည်ချုပ်စက်ရုံလုပ်သား တသိန်းခွဲနီးပါး အလုပ်က ထုတ်ပယ်ခံလိုက်ရတာတွေအပြင် ပြည်တွင်း အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းရှားပါးလာမှု လုပ်ခလစာနည်းပါးမှု မြန်မာငွေကြေးတန်ဖိုး ကျဆင်းလာမှု စတဲ့အခြေအနေတွေကြောင့် ပြည်တွင်းလုပ်သားအများစု အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံတွေကို သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်ဖို့ ပြင်ဆင်မှုတွေများလာတယ်လို့ အလုပ်သမားရေးရာသုတေသီ ကိုမောင်က ဆိုပါတယ်။

“မြန်မာပြည်တွင်းမှာ နိုင်ငံရေးစီးပွားရေးမတည်ငြိမ်မှုတွေနဲ့အတူ ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု ထုတ်သွားတဲ့လုပ်ငန်းတွေ ရှိလာသလိုနိုင်ငံတကာရဲ့ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်မှုတွေကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံက အခြေခံအလုပ်သမားတွေအတွက် အခြေအနေတွေ ပိုဆိုးလာတယ်” လို့ ကိုမောင်က ဆိုပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ စစ်အာဏာမသိမ်းခင် အခြေခံလုပ်သားတွေအတွက် အနိမ့်ဆုံးလုပ်ခလစာ ၄၈၀၀ကျပ် သတ်မှတ်ပြဌာန်းထားရာ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်မှာ အလုပ်သမားအခွင့်အရေး ပိုမိုခက်ခဲကျပ်တည်းလာခဲ့ပြီး တရက်ကို မြန်မာကျပ်ငွေ ၃၀၀၀ ကနေ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်အထိသာရတဲ့ အခြေအနေတွေ ရှိနေတယ်လို့ သွေးစည်းညီညွတ်သောသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ် (မြန်မာ)မှ အလုပ်သမားအရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ မမျိုးမျိုးအေးက ပြောပါတယ်။

“အခုဆိုရင် အလုပ်သမားတွေအတွက် အခွင့်အရေးဆိုတာ မရှိတော့ဘူး။ တိုင်စရာနေရာလည်း မရှိတော့ဘူး။ အလုပ်သမားသမဂ္ဂတွေကိုလည်း ဖိနှိပ်တာတွေ ပိုဆိုးလာတယ်။ ခေါင်းပုံဖြတ်တာတွေလည်း များလာတယ်။ ကျမကိုယ်တိုင်တောင် တရားစွဲခံထားရပြီး တရားရင်ဆိုင်နေရတယ်” လို့ပြောပါတယ်။

ထိုင်းမြန်မာ နယ်စပ်မဲဆောက်တာ့ခ်ပြည်နယ်အတွင်း မြို့နယ် (၉) မြို့နယ်ရှိပြီး မြန်မာရွေ့ ပြောင်းလုပ်သား ၄ သိန်းကျော် နေထိုင်လုပ်ကိုင်နေတာမှာ တာခ့်ခရိုင်မှာ အထည်ချုပ်စက်ရုံ၊ သိုးမွှေးလုပ်ငန်း၊ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနဲ့အထွေထွေလုပ်သားအများစု အလုပ်လုပ်ကိုင်ကြတယ်လို့ သိရပါတယ်။

မြို့နယ် ၅ မြို့နယ်ဖြစ်တဲ့ မဲဆောက်၊ ဖုပ်ဖရာ့၊ အုန်းဖန်၊ မဲ့ရမတ်၊ ထဆောင်ယန်းမှာ မြန်မာရွေ့ ပြောင်းလုပ်သား ၃ သိန်းခွဲနေထိုင်ပြီး တာ့ခ်ခရိုင်အတွင်းမြို့နယ် ၄ မြို့နယ်မှာ မြန်မာရွှေ့ပြောင်း လုပ်သား ၅ သောင်းခန့် နဲ့ စုစုပေါင်းမြန်မာ ၄ သိန်းကျော်နေထိုင်တယ်လို့ မဲဆောက်အခြေစိုက် မြန်မာပြည်သားများ အရေးပူးတွဲလှုပ်ရှားမှုကော်မတီ(JACBA) က စုဆောင်းထားတဲ့စာရင်းတွေအရ သိရပါတယ်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ အာဏာသိမ်းမှု မတိုင်ခင်ကာလနဲ့ အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း ကာလကြား ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ်ဒေသတွေမှာ ထူးခြားဖြစ်စဉ်လို့ပြောလို့ရတဲ့ အခြေအနေတခုက မြန်မာပြည်တွင်းက အလယ်အလတ်တန်းစား မိသားစုတွေပါ မြန်မာပြည်ရဲ့နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး လူမှုရေးအဖက်ဖက်က ကျဆင်းမှုတွေကြောင့် မိသားစုလိုက် ထိုင်းနိုင်ငံတွင်း ရွေ့ပြောင်းလာကြပြီး ရွေ့ပြောင်းလုပ်သားကဒ်လို့ ခေါ်တဲ့ ပန်းရောင်ဘတ်ဒ်ကဒ်တွေပြုလုပ်ပြီး ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်လာကြတယ်လို့ ထိုင်းနိုင်ငံအခြေစိုက် ပညာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဖောင်ဒေးရှင်း(FED)မှ ဦးထူးချစ်က သုံးသပ်ပြောဆိုပါတယ်။

“အာဏသိမ်းမှုမတိုင်ခင်ထဲက ပြည်တွင်းက လုပ်သားတွေက ထိုင်းနိုင်ငံမှာ နေထိုင်အခြေချနေကြပြီး ရွေ့ပြောင်းအလုပ်လုပ်ကိုင်ကြတာပါ။ အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်းမှာတော့ ထူးခြားတာက ပြည်တွင်းက အလယ်အလတ်တန်စား မိသားစုတွေ ပါရှိတာအကုန်‌ ရောင်းချထုခွဲပြီး ဒီဘက်ကို ရွေ့ပြောင်းလာကြတာပါပဲ” လို့ ပြောပါတယ်။

အာဏာမသိမ်းခင်အချိန်က မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ လူလတ်တန်းစား လူငယ်လူရွယ်တွေဟာ စင်ကာပူ၊ မလေးရှားနဲ့ ဂျပန်၊ ကိုရီးယားနိုင်ငံတွေကို တရားဝင်လုပ်သားတွေအနေနဲ့ သွားရောက်လုပ်ကိုင်ကြလေ့ ရှိပါတယ်။

အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်းမှာတော့ ပြည်တွင်းတင်းကြပ်တဲ့ ဥပဒေတွေ လူငယ်တွေကို အချိန်မရွေးဖမ်းဆီးနိုင်တဲ့ အခြေအနေတွေအပါအဝင် နွေဦးတော်လှန်ရေးမှာ CDM လုပ်ကြတဲ့ ဝန်ထမ်းမိသားစုတွေ၊ ဆရာဝန်၊ သတင်းမီဒီယာသမားတွေ ကျောင်းသားကျောင်းသူ အစရှိတဲ့လူတန်းစားအမျိုးမျိုးဟာ တရားဝင်လမ်းကြောင်းတွေကနေထွက်ဖို့ မဖြစ်နိုင်တဲ့အခါ အနီးစပ်ဆုံးထိုင်းနိုင်ငံကို အမျိုးမျိုးသောပုံစံတွေနဲ့ ဝင်ရောက်လာနေကြတာပါ။

၂၀၂၁ တနှစ်အတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံတွင်း တရားမဝင် ဝင်ရောက်ရင်း ဖမ်းဆီးရမိတဲ့စာရင်းအရ မြန်မာလုပ်သား ၈ သောင်းကျော်ရှိပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်းမှာတော့ ၂ သိန်းကျော် ရှိနိုင်ကြောင်း ထိုင်းအစိုးရတရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

“ဒီထုတ်ပြန်ချက်အရ ကြည့်ရင် တရားမဝင် ဝင်ရောက်ရင်း ဖမ်းဆီးခံရတာ နှစ်နှစ်အတွင်း ဒီလောက်ရှိနေရင် တရားမဝင် ဝင်ရောက်ရင်း အဖမ်းမခံရဘဲ လွတ်မြောက်သွားသူတွေနဲ့ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ပြောင်းရွေ့လာသူတွေ ဘယ်လောက်တိုးလာမလဲ ခန့်မှန်းနိုင်တယ်။ ခုထိုင်းအစိုးရက လုပ်ပေးနေတဲ့ အလုပ်သမားကဒ် ပန်း‌ရောင်ဘတ်ဒ်ကဒ် အရေအတွက်ကနေလည်း နှစ်နှစ်အတွင်း မြန်မာပြည်က ဘယ်လောက်ထိုင်းကို ရောက်လဲ ခန့်မှန်းနိုင်မှာပါ။ အဲ့ဒီစာရင်းအတိအကျကိုထိုင်းက မထုတ်ပြန်သေးပါဘူး” လို့ ဦးထူးချစ်ကပြောပါတယ်။

စစ်အဏာမသိမ်းခင် ရွေ့ပြောင်းလုပ်သားအခြေအနေ

မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ထိုင်းနိုင်ငံကို ပြောင်းရွှေ့လာသူများအနက် အများစုမှာ သာမန်ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားတွေ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့မှာ မဲဆောက်ရှိ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ၊ စက်ရုံအလုပ်ရုံများ၊ အရောင်းအဝယ် လုပ်ငန်းများနှင့် အလုပ်ကြမ်းအလုပ်အများစုကို လုပ်ကိုင်ကြပါတယ်။ အဲဒီလုပ်သားတွေရဲ့အခြေခံ လစဉ်ဝင်ငွေမှာ ထိုင်းဘတ်ငွေ ၅,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ နီးပါးရရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။

အာဏာမသိမ်းခင်အခြေအနေမှာ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံကို ကော့သောင်း ရနောင်းဝင်ပေါက်နဲ့ မြဝတီ မဲဆောက်လို နယ်စပ်နေရာဒေသတွေက ဖြတ်သန်းသွားလာတဲ့အခါ မြန်မာကျပ်ငွေ ထောင်ဂဏန်းလောက်ပဲ ကုန်ကျတယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။

၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်မတိုင်မီအရှေ့ပိုင်းကာလမှာပင် နိုင်ငံတကာ NGO/ INGO ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်း အလုပ်သမားအရေးနှင့်ပတ်သတ်ပြီး ဆောင်ရွက်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းအားလုံးရဲ့ စစ်တမ်းတွေအရ ထိုင်းနိုင်ငံမှာမြန်မာ ရွေ့ပြောင်းလုပ်သား ၄ သန်းအထိရှိတယ်လို့ ရွေ့ပြောင်းအလုပ်သမားအခွင့်အရေး ကွန်ယက်(MWRN) မှ ဦးအောင်ကျော်ကဆိုပါတယ်။

အဆိုပါ စာရင်းတွေမှာ ခန့်မှန်းစာရင်းတွေသာဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံက ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ မြန်မာရွေ့ပြောင်းလုပ်သားစာရင်း အရတော့ ၃. ၂ သန်းထိ ရှိနေတာပါ။

စစ်အာဏာသိမ်းပြီး ရွေ့ပြောင်းလုပ်သားအခြေအနေ

အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ရွေ့ပြောင်းလာကြရာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ ၂ နှစ်နီးပါး ကာလကြား စစ်တမ်းတွေအရ ရွေ့ပြောင်းလုပ်သား ၂ သန်းကျော်အထိ ရှိလာကြောင်း ခန့်မှန်းသုံးသပ်နိုင်တယ်ဟု ဦးအောင်ကျော်က ဆိုပါတယ်။

အဲဒီအချက်အလက်တွေအရ အာဏာသိမ်းမှုမတိုင်ခင်နဲ့ သိမ်းပြီး နှစ်နှစ်နီးပါးကာလအတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံမှာ မြန်မာလုပ်သား ၆ သန်းအထိ ရှိနေပြီဖြစ်ပါတယ်။

“၂ သန်းကျော်တိုးတယ်ဆိုတာ နှစ်နှစ်တာကာလအတွင်း တရားဝင်လမ်းကြောင်း MOU က လာတာတွေကော တရားမဝင်လမ်းကြောင်းတွေကနေ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ရွေ့ပြောင်းလာတဲ့သူတွေအပြင် ထိုင်းနိုင်ငံတွင်း ဖမ်းဆီးရမိတဲ့တရားဝင်ထုတ်ပြန်တဲ့ လုပ်သားတွေပေါ်မူတည်ပြီး ရွေ့ပြောင်းအလုပ်သမားအရေး ဆောင်ရွက်နေသူတွေကနေ ခန့်မှန်းသုံးသပ်ထားကြတာဖြစ်ပြီး တိကျသေချာတဲ့စာရင်းတော့ မရှိနိုင်သေးဘူး” လို့ သူကဆိုပါတယ်။

အခြေအနေအမျိုးမျိုးကြောင့် ပြောင်းရွေ့လာတဲ့ လူလတ်တန်းစား ပြောင်းရွေ့သူများမှာတော့ ယခင်အချိန်များကဲ့သို့ ထိုင်းနိုင်ငံမှာ အခြေချနေထိုင်မည့် ရွေ့ပြောင်းလုပ်သားများနဲ့မတူဘဲ မြန်မာနိုင်ငံရေး စီးပွားရေး အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီးပြန်သွားနိုင်သလို အခြားနိုင်ငံကိုလည်း ထပ်မံရွေ့ပြောင်းနိုင်တဲ့ အခြေအနေရှိတာကြောင့် ရွေ့ပြောင်းလုပ်သားစာရင်းထဲ ထည့်တွက်လို့မရနိုင်ကြောင်း ဆိုပါတယ်။

လက်ရှိမြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံသွားလို သူများအနေနဲ့ မိမိသွားရောက်မည့် ထိုင်းနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း မြောက်ပိုင်း အရှေ့ပိုင်းအနောက်ပိုင်းနဲ့ မြို့တော် ဘန်ကောက်ထိ နေရာဒေသပေါ်မူတည်လို့ ထိုင်းဘတ်ငွေ ၁၅,၀၀၀ မှ ၃၀,၀၀၀ အထိကုန်ကျနိုင်ပြီးအရင်ထက် ၁၀ ဆနီပါး ဈေးနှုန်းမြင့်တက်သွားတာပါ။

ဘာတွေဆက်ဖြစ်လာနိုင်မလဲ အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပြည်တွင်းမှ ရွေ့ပြောင်းအလုပ်လုပ်ကိုင်လိုသူအများစု လူကုန်ကူးခံရမှုနဲ့ အလုပ်သမားအခွင့်အရေး ချိုးဖောက်ခံရမှုတွေ သိသိသာသာတိုးလာခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် နဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း နယ်စပ်ဝင်ပေါက်အသီးသီးမှ တရားမဝင်ဝင်ရောက်မှုကြောင့် မြန်မာအလုပ်သမားများ အုံနဲ့ကျင်းနဲ့ အဖမ်းစီးခံရဆုံးနှစ် ၂ နှစ်ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းက ရဲစခန်း၊ လူဝင်မှုကြီကြပ်ရေးနဲ့ အချုပ်ခန်းတွေမှာ တရားမဝင် မြန်မာလုပ်သားတွေနဲ့ ပြည့်နေပြီး လူ ၄၀ လောက်သာထားတဲ့အချုပ်ခန်းက အခု လူ ၁၀၀ နီးပါး တိုးကျိတ်နေရတာတွေ ဖြစ်နေပါတယ်။

အာဏာသိမ်းမှုမတိုင်ခင် လွန်ခဲ့တဲ့ ၂ နှစ်နီးပါးမှာ ထိုင်းဘတ်ငွေ ၁ ဘတ်လျှင် မြန်မာကျပ်ငွေ ၄၆ ကျပ် ဝန်းကျင်ရှိခဲ့သော်လည်း ယနေ့ပေါက်ဈေးမှာ ထိုင်း ၁ ဘတ်လျင် ၈၅ ကျပ်အထိ တန်ဖိုးကျဆင်းလာပြီဖြစ်ကာ မြန်မာငွေကျပ် တသိန်းကိုယခင်က ဘတ် ၂၅၀၀ နီးပါးရရှိခဲ့သော်လည်း ယခု ၁၂၀၀ ဘတ် ဝန်းကျင်သာ ရရှိတော့မှာဖြစ်ပါတယ်။

အခုလိုအခြေအနေတွေကြောင့် မြန်မာပြည်တွင်းမှ အလယ်အလတ်တန်းစား မိသားစုများပါ အိမ်နီးချင်းထိုင်းနိုင်ငံကို ရွေ့ပြောင်းလာကြပြီး ပြည်တွင်းမှာ တဖြေးဖြေး ကျွမ်းကျင်လုပ်သားရှားပါးမှု ပြသနာရင်ဆိုင်လာနေရပါတယ်။

မြန်မာနိုင်ငံမှာ ပဋိပက္ခဖြစ်တိုင်း ထိုင်းနိုင်ငံဘက်ကို မြန်မာဒုက္ခသည်တွေ ရွေ့ပြောင်းလုပ်သားများ ရောက်ရှိလာခဲ့တာ ရာစုနှစ်နှင့်ချီ သမိုင်းကြောင်း‌တွေရှိခဲ့ပါတယ်။ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာပြည် မြို့ကြီးများမှ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး၊ လူမှူရေး အခြေအနေအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ထွက်ပြေးလာရသူများ ရှိသလို ကရင်ပြည်နယ် တစ်ကျော့ပြန်တိုက်ပွဲများကြောင့် ဒေသခံ ရာထောင်ချီ ထိုင်းဘက်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရပါတယ်။

အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားရေးရာအဖွဲ့ (ILO) က ထုတ်ပြန်တဲ့ခန့်မှန်းချက်အသစ်တွေအရ၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့က အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် ၁၈ လ ကြာကာလနဲ့ ကိုဗစ်ရောဂါဖြစ်ပွားတဲ့ တနှစ်ခွဲ ကာလတွေအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အလုပ်အကိုင် ဆုံးရှုံးမှုတွေ အလွန်အမင်း ကြုံတွေ့နေရကြောင်း ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း အထည်ချုပ်စက်ရုံလုပ်သား တသိန်းခွဲခန့် အလုပ်ကထုတ်ပယ် ခံထားရတယ်လို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်အလုပ်သမားရေးရာအဖွဲ့ (ILO) က ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေလအတွင်း ထုတ်ပြန်ထားပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသား အားလုံးရဲ့ အလုပ်ကိုင်အခြေအနေ ၁ ဒဿမ ၁ သန်းထိ လျော့နည်းသွားတယ်လို့ ILO က ခန့်မှန်းထားပါတယ်။

“အခုက ဘာဆက်ဖြစ်မယ်မှန်းမသိဘူး။ ပြည်တွင်းမှာလည်း ၅၀၅ နဲ့ဖမ်းနေလို့ နေလို့မရဘူး။ အခုဒီမှာလည်း လုပ်စရာအလုပ် ဘာမှမရှိသလောက်ပဲ။ ပြည်တွင်းမှာတုန်းက ထားခဲ့တဲ့အိမ်မက်တွေ မျှော်လင့်ချက်တွေလည်း အကုန်ပျက်စီးကုန်ပြီ။ ခုထိုင်းနယ်စပ်မှာ အလုပ်သမားကတ်ဒ်လုပ်ပြီး နေနေတယ်။ ရှေ့ရေးကတော့ မတွေးရဲဘူး” လို့ ကိုနောနောက ပြောပါတယ်။

ဘယ်လိုပဲခက်ခဲတဲ့အခြေအနေတွေ ရှိနေပေမည့်လည်း မြန်မာရွေ့ပြောင်းများစွာဟာ ထိုင်းနိုင်ငံကို တရားမဝင်လမ်းကြောင်းတွေကနေ နေ့စဉ်ဝင်လာနေကြပြီး နယ်စပ်တွေကို ဖြတ်ကျော်ချိန်မှာ ဖမ်းဆီးခံရမှုတွေကလည်း နေ့စဉ်ဆိုသလို ဖြစ်ပွားနေပါတယ်။